HET GRONDWERK EN DRAINAGE Spitten Spitten is een kwestie van rijtje na rijtje en laag na laag. Dat kan één of meerdere steken diep gaan. Bij twee steken diep zit u al op 50 cm in de grond. Dat is meestal voldoende. Waar blijft het water Hoewel afhankelijk van de doorlaatbaarheid van de grond en de hoogte van uw tuin is het voldoende om uw terras 1 á 2 cm per meter te laten aflopen naar de plaats waarheen u het regenwater wilt geleiden. Als het straatwerk iets hoger ligt dan de borders zal het teveel aan water gemakkelijk in de bodem verdwijnen. Indien er sprake is van een erg zware grond of extra wateroverlast is een drainage-systeem gekoppeld aan de hemel-waterafvoer via de riolering aan te bevelen.    HET ZANDBED EN DE OPSLUITING (A) Dikte van het cunet (zandbed) Voor paden en terrassen met sierbestrating moet een voldoende dik zandbed worden aangebracht. We gaan uit van tenminste 20 cm. Als u eenmaal een leuk patroon in het pad of het terras gelegd hebt, is het zaak dat het ook mooi blijft liggen. Door middel van betonbandjes, palissadebanden of rollagen kunt u deze opsluiting maken. Zorg er voor dat de rollaag ca. 2 cm lager gesteld wordt als de stenen van het paadje. Een steen in lengterichting is een mooie afsluiting van het overdwars gelegde halsteensverband. Er zijn betonrandjes in diverse diktes. Voor een normaal terras zijn de 5 x 15 x 100 cm prima geschikt. Een oprit wordt natuurlijk zwaarder belast dan een looppad of terras in de tuin. Daarom moet u bij een oprit een extra dik zandbed aanbrengen van tenminste 35 cm. In plaats van zand wordt voor de stevigheid ook wel een deel gebroken puindeeltjes of hoogovenslakken gebruikt. De extra sterke onderbouw samen met de bestrating zorgen voor een tijdloze en degelijke oprit. Vlak maken Als de kantbandjes gezet zijn, is het zandbed eenvoudig vlak te trekken. Bij grotere oppervlakken gaat dit op dezelfde manier. Alleen worden dan eerst lange afrijlatten waterpas op het zandbed gelegd. Daarna wordt tussenin het zand vlak getrokken. Zorg er voor dat het zand van tevoren goed is verdicht door aanstampen of aftrillen met een trilmachine.   HET ZANDBED EN DE OPSLUITING (B) Opsluiting Als u ervan verzekerd wilt zijn dat uw tegelterras niet gaat 'lopen' is het verstandig om een omsluiting met betonbandjes aan te brengen. De betonnen kantplankjes moeten tenminste 3 cm onder het bovenvlak van de tegel in het onderliggende zandbed gesteld worden. Een zandbed onder een tegelterras moet tenminste 20 cm dik zijn. Bij een rond terras leg je de stenen rijtje voor rijtje, van buiten naar binnen. De buitenste rij wordt gelegd aan de hand van een uit het middelpunt getrokken cirkel (stok en touwtje). Hoe verder u naar het hart van de cirkel komt, des te groter worden de gaten en kieren tussen de stenen. Het is dan verstandig om het laatste stukje (ca. 1 m) op te vullen met een stukje recht straatwerk. Als u een paadje met bochten maakt kom je met een halfsteensverband in de problemen. Door het maken van spien, een soort taartpunt, kun je het lijnenspel steeds corrigeren. Met stenen in de lengterichting gelegd ontstaan geen problemen bij bochten. U hoeft slechts op het verband (het verspringen) te letten zodat de eindvoegjes niet tegenover elkaar komen. PLAATSING Voor een optimaal resultaat is het belangrijk dat er met schoon zand en, indien nodig, cement van goede kwaliteit wordt gewerkt. Hebt u een lichte kleur natuursteen uitgekozen, zoals travertin, dan kunt u het beste trascement gebruiken. Let er bij natuursteen tegels ook op dat de ondergrond goed doorlatend is. Natuursteen tegels legt u over het algemeen met een kleine voeg op de funderingslaag. Leg natuursteentegels die een voeg vereisen vooral niet tegen elkaar. De stenen kunnen elkaar beschadigen als er over de bestrating wordt gelopen of gereden, en ook onder invloed van het weer kan de bestrating wat 'werken'.Daarnaast ligt een natuurstenen bestrating veel mooier met een voeg. Omdat geen twee stenen identiek zijn, kunnen zich minimale maatverschillen voordoen. De voeg verbindt de stenen met elkaar zonder dat ze elkaar raken. De breedte van de voeg is afhankelijk van het materiaal: hoe grover de steen, hoe breder de voeg moet zijn. Hieronder staan een aantal voorbeelden. De gegeven voegbreedten zijn adviesmaten. Voegbreedten Kwarts zandsteentegels met geknipte kanten: á± 1 cm (Modak, Mint Yellow, Raveena) Black beauty tegels: á± 5 mm Getrommelde tegels met gelijke dikte: zonder voeg (Travertin, Lotus Beige, Gothic Dark Blue, Gothic Flamed) Strak gezaagde tegels van gelijke dikte: minimaal 2 mm (Blauwe hardsteen, Siam Blue, Black Tomba)   SPECIFIEKE TIPS VOOR HET PLAATSEN VAN NATUURTEGELS De afwerklaag moet bestaan uit menggranulaat of gewassen zand. Leg de tegels in gestabiliseerd metselzand. Dit is een mengsel van 1 deel cement en 5-6 delen zand, dat u in de mortelmolen hebt gemengd. Het moet aardvochtig zijn. Nog beter is om op dit mengsel een dunne laag specie aan te brengen en daar de tegels in te leggen (dit noemen we 'aanbranden'). Zijn de tegels niet even dik, span dan een touw en tik ze met een rubberen hamer op hoogte. Haal de tegels eruit, breng een dun laagje specie aan en leg de tegels terug. Ze hechten zich zo beter aan de ondergrond. Getrommeld travertin, marmer, graniet en hardsteen kunt u op een uitgevlakt gestabiliseerd zandbed leggen en natikken met een rubberen hamer. Ook strak gezaagde tegels met gelijke dikte kunt u op een uitgevlakt gestabiliseerd zandbed leggen, maar daar moet nog een dun laagje specie overheen voor een betere hechting aan de ondergrond. Daarna met de rubberen hamer aantikken en op de juiste hoogte brengen. OPSLUITEN Om er zeker van te zijn dat de bestrating niet meer verschuift, moet er langs de buitenkant een band worden aangebracht. De bestrating wordt als het ware opgesloten. Hiervoor zijn speciale opsluitbanden verkrijgbaar. De opsluitband moet dikker zijn dan de rest van de bestrating. Kiest u voor een steen van 5 cm dik, dan zou de opsluitband 8 á10 cm moeten zijn. Bij natuurstenen bestrating wordt vaak gewerkt met hardstenen of granieten opsluitbanden. Opsluitbanden worden meestal iets lager geplaatst dan de bestrating. U kunt ook kiezen voor natuurstenen Waalformaten als opsluiting. KLEUREN & STRUCTUREN Kiest u voor natuursteen, dan kiest u voor iets heel bijzonders waar u nog vele jaren van kunt genieten. Natuursteen biedt warme kleurschakeringen, unieke structuren en veel variatie. Elke steen is weer anders. Juist daarom is het heel belangrijk dat u bij de verwerking stenen uit verschillende verpakkingen door elkaar gebruikt. Door alle verpakkingen open te maken en steeds een steen uit een ander pakket te nemen, krijgt u een optimale verdeling van kleuren en structuren, en ontstaat er een boeiend en harmonieus geheel. FUNDERING Een goede, duurzame bestrating ligt op een degelijke fundering. Is de fundering niet goed, dan kan uw terras of tuinpad na verloop van tijd gaan verzakken en in sommige gevallen zelfs gevaarlijk worden. Het specifieke funderingsadvies is voor elk project afhankelijk van de ondergrond, de toepassing en het gebruikte materiaal. Elke situatie is weer anders. Vraag bij twijfel altijd het advies van een vakman. Toch zijn er een aantal vuistregels om de benodigde fundering te bepalen. Hoe zwakker de ondergrond, hoe zwaarder en dikker de fundering moet zijn. De meeste funderingen bij particuliere projecten bestaan uit twee lagen: een onderlaag van grove steenslag of gebroken puin. Deze onderlaag is meestal 15-30 cm dik en moet goed worden verdicht; meestal wordt hij aangetrild of aangestampt. Heeft de ondergrond een zeer slechte draagkracht, dan kunt u het beste een geotextiel gebruiken. Door dit kunststof doek onder de fundering aan te brengen, wordt de druk gelijkmatiger verdeeld. Bovendien kan het funderingsmateriaal op deze manier niet in de ondergrond wegzakken. een afwerklaag van gewassen zand, bijvoorbeeld ophoogzand of met cement gestabiliseerd metselzand, afhankelijk van het materiaal dat voor de bestrating is gekozen (zie onder Plaatsing). Hoe dunner het bestratingmateriaal, hoe steviger de fundering moet zijn. Een dikke betonklinker kan worden geplaatst op een fundering van goed aangetrild gewassen zand, een dunne terrastegel moet worden gelegd in met cement gestabiliseerd metselzand. Hoe zwaarder de bestrating wordt belast, hoe dikker de fundering moet zijn. Op een paadje naar de voordeur wordt alleen gelopen, maar op een oprit wordt met auto's gereden. In het laatste geval moet de fundering natuurlijk veel dikker zijn. ALGEMENE TIPS Tegels nooit inwassen Maak niet de fout om de voegen tussen betonnen tegels in te wassen zoals u met plavuizen in huis zou doen. Beton werkt als een magneet op cement. Het cement zet zich onmiddellijk op alle betonnen producten vast en is er uiterst moeilijk en soms helemaal niet meer vanaf te krijgen. Voegen tussen tegels moet u met een voegspijker en vrij stevige specie dicht smeren. Verwijder tijdens het werk direct alle cementresten die buiten de voeg terechtkomen. Werk zo schoon mogelijk. Betonmortel maken Betonmortel is een mengsel van grind, zand en cement. In een verhouding 3 : 2 : 1, dus drie scheppen grind, twee scheppen zand en één schep cement. Gebruik geen strooizout Strooizout kan diverse betonproducten aantasten. Het is behoorlijk agressief spul. Vooral de opgebrachte toplagen op tegels e.d. kunnen ervan te lijden hebben. Dat geldt speciaal voor de bescherm polish op bijvoorbeeld geslepen tegels. Producten moeten mooi blijven Nieuwe bestrating willen we wel graag mooi houden. Onder invloed van het weer, zand, aarde, blad, enzovoorts zouden bepaalde soorten wat aangetast kunnen worden en gaan verkleuren of vlekken vertonen. Er zijn speciale coatings en reinigers om dit te voorkomen of te herstellen. Veel nieuwe soorten worden al gecoat tijdens het productieproces.   HOOGTEVERSCHILLEN Palissaden Palissaden zijn er in allerlei vormen en lengtes. Ook palissaden aan één stuk, een palissadeband, zijn mogelijk. De parelband heeft nog meer mogelijkheden. Vanwege zijn makkelijke vorm en hoogte kan elke gewenste vorm van opvang worden gemaakt. Extra stevig Bij een grondkering of niveauverschil met betonpalissaden zou normaal tweederde van de lengte inde grond verdwijnen. Met een beetje betonmortel aan de achterzijde van de betonpalissade maakt u het steviger zodat u met minder diepte kunt volstaan. Bij een stapelmuurtje van Flagstones met dezelfde versteviging van betonmortel bespaart u zelfs materiaal omdat u geen hele maar halve plaatjes kunt gebruiken. Het gaat per slot van rekening om het aanzicht.U kunt natuurlijk ook los stapelen zonder de versteviging van betonmortel. Zorg er dan voor dat u een beetje achterover stapelt om de gronddruk te kunnen weerstaan. COMBINATIES EN VERBANDEN Stenen en tegels kunnen op tientallen manieren worden gelegd. U kunt kiezen voor één soort steen of tegel in verschillende verbanden en/of kleuren, of voor verschillende soorten in één of meer verbanden en/of kleuren. U kunt natuurlijk ook uw eigen patroon bedenken. Met een verband bedoelen we hoe steeds twee stenen ten opzichte van elkaar worden gelegd. Bijvoorbeeld steeds een helft aansluitend (halsteensverband) of met de kop tegen de zijkant van de ander (visgraat en keperverband). Een patroon is vaak de herhaling of juist de consequente afwisseling van een verband.   HALFVERHARDING EN GRIND Grind of split Grind of split wordt gewoon over de bestaande grond uitgestrooid. Er wordt wel eerst een anti-onkruiddoek over de grond gelegd. Door gaten te knippen in dit doek kunt u beplanting aanbrengen. Grind blijft op het pad Grind of split wordt gewoon over de bestaande grond uitgestrooid. Er wordt wel eerst een anti-onkruiddoek over de grond gelegd. Door gaten te knippen in dit doek kunt u beplanting aanbrengen. Een natuurlijke overgang Sommige halfverhardingen zijn te verdichten waardoor er een harde baan ontstaat. De overgang naar de beplanting kunt u een natuurlijke uitstraling geven door ook hierbij een laagje anti-onkruiddoek te gebruiken. De afstrooilaag van het pad loopt dan over in de borders. Een afdeklaag van keien De onderlaag wordt opgevangen door een rollaag waardoor ook de losse keien bovenop niet 'weglopen'.